İzinsiz İçerik Kullanımı Hakkında Uyarı: Web sitemizde yer alan tüm yazılar ve içerikler, Dr. Burcu Büge’ye ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında koruma altındadır. Yazılarımızın tamamı telif hakkıyla korunmakta olup, herhangi bir şekilde çoğaltılması, dağıtılması, yayınlanması, kopyalanması veya üçüncü taraflarla paylaşılması için önceden yazılı izin alınması zorunludur. İzinsiz içerik kullanımı tespit edildiği takdirde, yasal yollara başvurulacak ve ilgili kişi ya da kurumlar hakkında hukuki işlemler başlatılacaktır. Bu kapsamda, içeriklerimizi kullanmak isteyen kişi veya kurumların, Dr. Burcu Büge’den yazılı izin talebinde bulunmaları gerekmektedir.
Çocuklarda Antisosyal Kişilik Bozukluğu
Antisosyal kişilik bozukluğu (AKB), kişilik bozuklukları ve suç ilişkisi konusunda en çok ilgi gören kişilik bozukluğu olmuştur (Hare ve Neumann, 2009; Öncü ve ark., 2002). Amerikan Psikiyatri Birliği’ne (2014) göre AKB’de, 15 yaşından itibaren başkalarının haklarını umursamama ve çiğneme, sık sık yasa dışı eylemlerde bulunma, yalan söyleme, dürtüsellik, saldırganlık, sorumsuzluk ve pişmanlık duymama davranış örüntüleri görülebilir. Kişinin en az 18 yaşında olması gerektiği ve 15 yaşından önce ise kişide davranım bozukluğu olduğuna dair kanıtlar olması gerektiği belirtilmiştir (APA, 2014). Davranım bozukluğu gözlemlenen bireylerin kalıcı AKB geliştirebildikleri ve bu nedenle bireyin çocukluk ve ergenliğindeki davranış örüntülerinin önemli olduğu gözlemlenmiştir (Gelhorn ve ark., 2007). Örneğin Lahey ve arkadaşları (2005) tarafından gerçekleştirilen bir çalışmada çocukluk çağı davranım bozukluğu semptomlarının sayısı ile daha sonraki genç yetişkin AKB arasındaki doğrusal ilişki güçlü ve her çocukluk çağı davranım bozukluğu semptomu sayısındaki artışla birlikte, sonraki AKB görülme olasılığının %37 daha fazla olduğu bulunmuştur. Yapılan bir başka araştırmada ise nörogelişimsel sorunlar olup olmamasından bağımsız, davranım bozukluğu varlığında kızlarda migren ve erkeklerde epilepsi olasılığının arttığı görülmüştür (Kerekes ve ark., 2020).
Davranım bozukluğunda da temelde başkalarının haklarının, yaşına göre toplumsal değerlerin ve kuralların hiçe sayıldığı yineleyici bir davranış örüntüsü görülmektedir (APA, 2014). APA’ya (2014) göre bunun için insanlara ve hayvanlara karşı saldırganlık gösterme, eşyaları kırma ve eşyalara zarar verme, dolandırıcılık veya hırsızlık ve önemli kural ihlalleri başlıklarıyla yer alan kategorilerdeki 15 kriterden en az üçünün son bir yıl (12 ay) içinde ve en az bir kriterin son altı ay içinde mevcut olması gerekir. İçinde bulunulan yaş aralığına göre suç türü değişkenlik gösterebilir. Mağazalardan bir şeyler çalma ve yıkıcı tutumlar 11 yaşından önce, evlere girerek hırsızlık yapma ve araba hırsızlığı yapma eylemlerinin ise ortalama 14-15 yaş civarında, cinsel ve uyuşturucu madde satıcılığı suçları ise ortalama 17-19 yaş aralığında ortaya çıkabilir (Murray ve Farrington, 2010). Yapılan araştırmalarda elde edilen önemli bir diğer bulgu, çocukluk döneminde aile içi şiddet, ağır yaralanma, şiddetli dayak, kötü muamele, ebeveynlerden ayrılma, fiziksel taciz, cinsel taciz veya ihmal gibi travmalara maruz kalan çocukların ilerleyen yaşamlarında AKB geliştirme olasılığının yüksek olduğudur (Algül ve ark., 2009). Hill (2003) küçük çocuklarda görülen davranış sorunlarını etkisiz ebeveynlik uygulamaları, uyumsuz ve istikrarsız aileler, zayıf akran ilişkileri ve eğitim başarısızlığı ile ilişkilendirmiştir.
Abalı ve arkadaşları (2006) davranım bozukluğunu değerlendirme adına öğretmen ve ailelerden alınan bilgilerde öğretmenlerin daha az bu bozuklukla ilgili davranış örüntülerini gözlemlediğini belirtmiştir. Bunun nedeninin ise anne babaların çocuklarını daha iyi tanıması veya çocukların okul ortamında bu davranışlarını baskılaması olabileceği düşünülmüştür (Abalı ve ark., 2006). 18 yaş üstü bireylerde ortaya çıkabilecek AKB’nin daha önceden davranım bozukluğu olarak görülüp görülmediğini belirleme noktasında aile ve öğretmenlerin gözlemleri alınabilir. Çocuklarda görülebilecek saldırganlık, yalan söyleme, başkalarının haklarını tanımama gibi davranışlar ve ortaya çıktığı yaşlar dikkatle gözlemlenmelidir. En iyi gözlemi aileler yapabileceği için çocuklarında bahsedilen davranış örüntülerini fark ettiklerinde uzman psikolog ve psikiyatristlere danışarak birlikte yol almaları önerilir. AKB’de danışmanlık, kişinin uyumsuz biliş ve davranışlarını inceleyerek kişiye bu konuda içgörü kazandırmaya yardımcı olabilir (Black, 2017).
Çocuklarda Antisosyal Kişilik Bozukluğu ile İlgili Kitap Önerileri
Köpek Gibi Büyütülmüş Çocuk, Maia Szalavitz ve Bruce Duncan Perry
Dr. Bruce Duncan Perry, anormal şartlarda büyütülmüş ve kötü muameleye maruz kalmış çocuklarla ilgilenen bir çocuk psikiyatristidir. Gazeteci Maia Szalavitz’in önerisi üzerine telefon görüşmeleri sırasında yazılmaya başlanmış olan bu kitap, çeşitli travmaların çocukların kişilik gelişimine etkilerini konu almaktadır. Sıra dışı birçok gerçek öyküden oluşan ve çocuklarda görülen davranış ve duygu durum bozukluklarına parmak basan bu kitap, AKB görülen çocukların hikayesini de içermektedir. Kitapta, çocukların maruz bırakıldığı durumlar ve yapılan yanlışların psikolojik sonuçları üzerinde durulmaktadır. Olağandışı öyküler ve rahatsız edici durumlar barındırdığı için çocuklar ve bazı insanlar için tetikleyici ögeler barındırmaktadır. Bu yüzden ebeveynler ve eğiticiler ya da çocuk gelişimi ve psikolojisine meraklı okuyucular tarafından okunması tavsiye edilmektedir. Bazı çocukların yanlış yetiştirilmesi sonucu sosyopatik davranışlar göstermesi ve hem sosyal hem de bireysel hayatında zor durumlar ile karşılaşılması durumunu başarıyla aktarmaktadır. Psikolojik vakaları ve sebeplerini herkesin anlayacağı bir dille açıklamasının yanı sıra psikolojik şiddetin etkilerinin en uç noktada olduğu vakalarda bile insan beyninin iyileşme gücünü ve potansiyelini gözler önüne sermektedir.
Çocuklarımız Neden Zorba Oldu, Michael Winterhoff
Bu kitapta zorba çocukların davranışları mercek altına alınmaktadır. Çocuk davranışı üzerine ebeveyn yaklaşımının etkileri önemli bir etken olarak incelenip ele alınmaktadır. Kitapta AKB’den doğrudan bahsedilmemektedir. Zorbalık davranışı geliştiren çocukların tipik özellikleri ve gelişimleri sırasında karşılaştıkları çeşitli durumlar ve ebeveynlerin yaptıkları yanlışların üzerine durulmaktadır. AKB geliştiren çocukların birçoğunda zorbalık davranışı görüldüğü bilinmektedir. Zorba çocukların bu tip aşırı davranışlarının temelinde çoğu zaman AKB’nin yatabilmesi, kitabın bu konuda bilgilenmek isteyenler için uygun bir seçenek olduğunu göstermektedir.
Çocuklar İçin Otokontrol, Lauren Brukner
Bu kitapta, çeşitli davranış ve duygu durum bozukluklarına sahip çocuklar için çeşitli öneriler yer almaktadır. 3-12 yaş aralığındaki çocuklar için hazırlanmıştır. Çeşitli egzersiz ve öneriler ile çocukların sakinleşmesi ve bazı duygu durumları ile başa çıkmasına, davranışlarının yatışmasına yardımcı nitelik taşımaktadır. Çocukların okuyabileceği gibi, aileler ve eğitimciler için de yararlı bir kitap olarak sunulmaktadır. Kitabın yanında ebeveyn veya profesyonellerin kullanabilecekleri çeşitli stratejilerle hazırlanmış yararlı bir ek bulunmaktadır. Antisosyal davranışlara sahip çocuklar için kitabı okuyup uygulamaya ikna etmek zorlayıcı olabileceği gibi, kitabın ilgi çekici olarak hazırlanması, çeşitli süper kahraman metaforları ve resimler içermesi çocukların daha kolay ikna olmasını sağlayabilecek nitelik taşımaktadır.
Çocukta Rezilyans, Alper Hasanoğlu ve Şirin Seçkin
Ebeveynlere yönelik hazırlanmış bu kitapta, çocukların uyum ve davranış sorunlarına ailelerin yaklaşımları ele alınmaktadır. Doğru bilinen yanlışlar ve olması gereken yaklaşımlar aktarılmaktadır. Anne babaların çocukları sosyal çevrelerinden görebileceği zararlar konusunda endişelenmeleri sonucu fazla korumacı davranmalarının olumsuz sonuçlarına değinilmektedir. Bu gibi ebeveyn davranışlarının çocuklar üzerine etkisinin onu ruhsal olarak güçsüzleştirmesi ve travmatik etkiler yaratabilmesi açıklanmaktadır. Böylece çocuğun iyileşme ve zorluklarla baş edebilme becerisine ket vurulmasının önlenmesi adına bu gibi ebeveyn davranışlarından kaçınılması gerektiği aktarılmaktadır. Kitabın yazarları Dr. Şirin Seçkin ve Dr. Alper Hasanoğlu, anlaşılabilir ve sade bir dille yazmış oldukları bu kitabı ebeveynlere bir rehber niteliğinde sunmaktadır.
Çocuklarda Antisosyal Kişilik Bozukluğu ile İlgili Film, Dizi ve Belgesel Önerileri
We Need to Talk About Kevin (Kevin Hakkında Konuşmalıyız), 2011
Filmde zor bir dönemde çocuğunu dünyaya getirmeye karar veren bir annenin öyküsü ele alınmaktadır. Çocukluk döneminde başlayan çeşitli uyum bozuklukları Kevin’ın 15 yaşına gelmesi ile daha ileriye gitmekte ve çete gruplarına karışması, adının çeşitli hoş karşılanmayacak olaylara karışması ile devam etmektedir. Lionel Shriver isimli yazarın romanından uyarlanmıştır. Filmde izleyici, Kevin’ın uyum sorununu ve yaşadığı durumları gözlemleme fırsatı bulmaktadır. Aynı zamanda annenin çocuk davranışı üzerindeki rolünü ve bu durumun annenin psikolojisi üzerine etkilerini de gözlemlemektedir. Annenin yaptığı seçimler, fedakârlık ve suçluluk duygusu etkileyici bir hikâye ile işlenmektedir. Annenin yaşadığı bu zor durum onu Kevin’ın babası ile iletişime geçmek durumunda bırakmakta ve anne rolündeki Eva karakterini daha zorlu bir duruma sokmaktadır. Filmin kadrosu ve oyunculuk performansları büyük ilgi toplamış, aynı zamanda Altın Palmiye adaylığına hak kazanmıştır.
Little Voice (Yıldızların Sesi), 1989
Film, antisosyal davranışlara sahip bir çocuğun hikayesi ile başlamaktadır. Toplumdan uzak, kendi halinde davranışları olan bu çocuk, filmde Little Voice (Küçük Ses) lakabı ile anılmaktadır. Babasının ölümünün ardından çeşitli uyum bozuklukları geliştiren ve içine kapanan Little Voice’ın şarkı söylemek gibi bir yeteneğinin olduğu fark edilmektedir. Bu yeteneği fark eden annesinin erkek arkadaşı, ona sahne alması için önayak olmaktadır. Kendini dış dünyadan tamamen soyutlamış bir biçimde yaşayan ve hayatını müziğe adamış bu genç kızın, olağanüstü taklit ve ses yeteneği sayesinde yıldızı parlamakta ve başarılı bir sanatçıya dönüşmektedir.
Bates Motel, 2013-2017
Dizide Norma Bates, kocası öldükten sonra oğlu Norman ile yeni bir başlangıç yapmak amacıyla küçük bir kasabaya taşınır ve burada eski bir motele sahip olur. Norman, bu kasabada annesiyle birlikte yeni bir hayata başlarken, ikili arasında giderek daha da karmaşık hale gelen bir ilişki gelişir. Bu dizi çocukluğunda yaşadığı travmatik deneyimler ve annesiyle olan karmaşık ilişkisi sonucu AKB geliştiren Norman Bates’in gençlik yıllarına ve annesiyle olan ilişkisine odaklanır. Norman Bates, dizinin ana karakteridir ve toplamda beş sezon süren dizinin her sezonunda yer almaktadır. Dizi, Norman'ın nasıl bu bozukluğu geliştirdiğini ve çocukluk deneyimlerinin etkisini detaylı bir şekilde inceler.
Çocuklar ve Antisosyal Kişilik Bozukluğu, Jordan Peterson
Bu videoda klinik psikolog Jordan Peterson’un (2019) çocuklarda görülen AKB’yi anlattığı bir kesit Türkçe altyazı ile izleyiciye sunulmaktadır. Detaylı ve sade anlatımıyla AKB’nin çocuklarda ne şekilde görüldüğü anlatılmaktadır. Videoda bu bozukluğa yatkın olan çocukların ne tip davranışlar sergilediğini ve bazı oyun türlerinin davranış ve kişilik gelişimi üzerine etkisi aktarılmaktadır. Oldukça ilginç ayrıntıları ve anlatımıyla izleyiciye akıcı ve bilgilendirici bir içerik sunulmaktadır.
Antisosyal Kişilik Bozukluğu, Bengi Semerci
Bu videoda psikiyatrist Bengi Semerci, AKB’yi genel bir bozukluk olarak ele alıp açıklamaktadır. Halk arasında asosyallik veya sosyopatlık olarak bilinen bu bozukluğun bulgularından ve iyileştirme yöntemlerinden bahsetmektedir. AKB’nin çocuklukta gelişmeye başlayabilen bir bozukluk olduğuna değinmekte ve bu noktada yapılması gerekenlerden bahsetmektedir (Bengi Semerci Enstitüsü, 2018).
Kaynakça
Abalı, O., Onur, M., Gürkan, K., Çelik, Ö. ve Tüzün, Ü. D. (2006). İlköğretim çağı çocuklarındaki davranım bozukluğu semptomlarının sosyodemografik verilere göre değerlendirilmesi. Düşünen Adam Dergisi, 19(1), 14-19.
Algül, A., Ateş, M. A., Gülsün, M., Doruk, A., Semiz, Ü. B., Başoğlu, C., Ebrinç, S. ve Çetin, M. (2009). Antisosyal kişilik bozukluğu olgularında kendini yaralama davranışının saldırganlık, çocukluk çağı travmaları ve dissosiyasyon ile ilişkisi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 10(4), 278.
Amerikan Psikiyatri Birliği. (2014). Kişilik Bozuklukları. Ruhsal bozuklukların tanısal ve istatistiksel el kitabı, DSM-5 tanı ölçütleri başvuru el kitabı içinde (5. Bs., s.331). Hekimler Yayın Birliği
Bengi Semerci Enstitüsü. (2018, Haziran). Antisosyal kişilik bozukluğu. [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=M2L1nMdv3H0&ab_channel=BengiSemerciEnstit%C3%BCs%C3%BC
Black, D. W. (2017). The treatment of antisocial personality disorder. Current Treatment Options in Psychiatry, 4, 295-302. https://doi.org/10.1007/s40501-017-0123-z
Gelhorn, H. L., Sakai, J. T., Price, R. K. ve Crowley, T. J. (2007). DSM-IV conduct disorder criteria as predictors of antisocial personality disorder. Comprehensive psychiatry, 48(6), 529-538. https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2007.04.009
Hare, R. D. ve Neumann, C. S. (2009). Psychopathy: Assessment and forensic implications. The Canadian Journal of Psychiatry, 54(12), 791-802. https://doi.org/10.1177/070674370905401202
Hill, J. (2003). Early identification of individuals at risk for antisocial personality disorder. The British Journal of Psychiatry, 182(ES44), 11-14. https://doi.org/10.1192/bjp.182.44.s11
Kerekes, N., Zouini, B., Karlsson, E., Cederholm, E., Lichtenstein, P., Anckarsäter, H. ve Råstam, M. (2020). Conduct disorder and somatic health in children: a nationwide genetically sensitive study. BMC psychiatry, 20, 1-14. https://doi.org/10.1186/s12888-020-03003-2
Lahey, B. B., Loeber, R., Burke, J. D. ve Applegate, B. (2005). Predicting future antisocial personality disorder in males from a clinical assessment in childhood. Journal of consulting and clinical psychology, 73(3), 389–399. https://doi.org/10.1037/0022-006X.73.3.389
Murray, J. ve Farrington, D. P. (2010). Risk factors for conduct disorder and delinquency: Key findings from longitudinal studies. The Canadian Journal of Psychiatry, 55(10), 633-642. https://doi.org/10.1177/070674371005501003
Öncü, F., Soysal, H., Uygur, N., Özdemir, F., Türkcan, S., Yeşilbursa, D. ve Alataş, G. (2002). Zorunlu klinik tedavi sonrası yineleyici suç işleyen adli psikiyatri olgularının tanı ve suç niteliği açısından değerlendirilmesi. Düşünen Adam, Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi, 15(3), 132-48.
Peterson, J. B. (2019, Kasım). Çocuklar ve Antisosyal Kişilik Bozukluğu- Jordan B. Peterson – TÜRKÇE. [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=NaNC6pocMVA&ab_channel=JBPT%C3%BCrk%C3%A7e